ESG đang buộc doanh nghiệp niêm yết tổ chức lại hệ thống quản trị công ty

ESG đang tạo áp lực tái cấu trúc quản trị công ty. Ảnh Internet.

Đằng sau sự thay đổi này của ESG là các chuẩn công bố thông tin mới của Hội đồng Chuẩn mực Bền vững Quốc tế (ISSB), nơi dữ liệu phát triển bền vững ngày càng gắn chặt hơn với rủi ro tài chính và trách nhiệm giải trình của doanh nghiệp.

ESG đang kéo hội đồng quản trị vào trung tâm của hệ thống giám sát doanh nghiệp

Tại một hội thảo “Công bố thông tin phát triển bền vững” do Viện Thành viên Hội đồng quản trị Việt Nam (VIOD) tổ chức, câu chuyện ESG không còn được đặt chủ yếu ở khía cạnh công bố thông tin, mà xoay nhiều hơn quanh vấn đề quản trị rủi ro, kiểm soát nội bộ và vai trò của hội đồng quản trị.

Áp lực từ các chuẩn công bố thông tin mới của Hội đồng Chuẩn mực Bền vững Quốc tế (ISSB) đang khiến ESG dần đi sâu hơn vào cấu trúc quản trị công ty tại doanh nghiệp niêm yết. Nếu trước đây vấn đề này chủ yếu được giao cho bộ phận phát triển bền vững hoặc quan hệ nhà đầu tư phụ trách, thì hiện nay các yêu cầu liên quan tới dữ liệu, quản trị rủi ro và kiểm soát nội bộ đang bắt đầu dịch chuyển lên cấp quản trị cao nhất.

Sự thay đổi đó cũng kéo theo vai trò của hội đồng quản trị thay đổi đáng kể. Hội đồng quản trị giờ đây không còn chỉ tham gia ở khâu phê duyệt chiến lược hay giám sát kết quả tài chính, mà bắt đầu phải tham gia sâu hơn vào cơ chế giám sát dữ liệu, quản trị rủi ro và hệ thống kiểm soát nội bộ của doanh nghiệp.

Nếu trước đây hội đồng quản trị chủ yếu tham gia ở khâu phê duyệt chiến lược hoặc giám sát hoạt động tài chính, thì hiện nay các vấn đề liên quan tới dữ liệu phát triển bền vững, quản trị rủi ro hay kiểm soát nội bộ đang bắt đầu trở thành một phần trong cơ chế giám sát doanh nghiệp.

Bởi phía sau các chỉ tiêu liên quan tới phát thải, chuỗi cung ứng hay yếu tố xã hội không chỉ là câu chuyện đo lường dữ liệu, mà còn là khả năng thiết lập hệ thống giám sát đủ khả năng vận hành liên tục và có thể kiểm chứng trong dài hạn.

Theo định hướng của ISSB, thông tin phát triển bền vững không còn được xem là hệ dữ liệu đứng ngoài báo cáo tài chính, mà đang trở thành một phần trong cơ chế đánh giá rủi ro và triển vọng tài chính của doanh nghiệp. Các chuẩn mực IFRS S1 và IFRS S2 cũng yêu cầu doanh nghiệp làm rõ vai trò giám sát của hội đồng quản trị đối với các vấn đề phát triển bền vững.

Nói cách khác, áp lực lớn nhất của ESG hiện nay có thể không nằm ở việc doanh nghiệp công bố thêm bao nhiêu dữ liệu, mà nằm ở việc hệ thống quản trị công ty có đủ khả năng giám sát, kiểm chứng và chịu trách nhiệm với các dữ liệu đó hay không.

Khi ESG không còn là việc của riêng bộ phận chuyên môn

Với nhiều doanh nghiệp niêm yết, áp lực lớn nhất của ESG hiện nay không nằm ở việc xây dựng thêm một bộ báo cáo, mà là thiết lập được hệ thống dữ liệu và cơ chế phối hợp nội bộ đủ khả năng vận hành liên tục.

Nếu trước đây nhiều doanh nghiệp tiếp cận ESG theo hướng “làm báo cáo”, thì hiện nay áp lực lớn hơn lại nằm ở khả năng xây dựng hệ thống dữ liệu có thể kiểm chứng và phản ánh được chất lượng quản trị thực tế của doanh nghiệp. Điều đó cũng khiến ESG bắt đầu tác động trực tiếp tới cấu trúc quản trị công ty, từ cơ chế kiểm soát nội bộ, quản trị rủi ro cho tới vai trò giám sát của hội đồng quản trị.

Từ thực tế triển khai tại PVTrans, có thể thấy thách thức lớn nhất của ESG không nằm ở việc xây dựng thêm một bộ báo cáo, mà là thiết lập được cơ chế phối hợp nội bộ và hệ thống dữ liệu đủ khả năng vận hành liên tục. Theo lãnh đạo doanh nghiệp, ESG sẽ khó tạo ra thay đổi thực chất nếu chỉ dừng ở các chỉ tiêu mang tính hình thức mà không gắn với kiểm soát rủi ro, trách nhiệm quản trị và cơ chế giám sát nội bộ.

Chính vì vậy, doanh nghiệp lựa chọn bắt đầu bằng việc tổ chức lại hệ thống dữ liệu, thành lập ban chỉ đạo ESG với sự tham gia trực tiếp của hội đồng quản trị và ban điều hành, đồng thời xây dựng cơ chế giám sát nội bộ thay vì thuê ngoài toàn bộ quy trình triển khai.

Cách tiếp cận này cũng phản ánh sự thay đổi trong tư duy quản trị công ty tại nhiều doanh nghiệp niêm yết. Thay vì xem ESG như một bộ tiêu chuẩn cần “đáp ứng”, nhiều doanh nghiệp bắt đầu coi đây là quá trình củng cố hệ thống kiểm soát nội bộ và tái phân bổ trách nhiệm quản trị bên trong doanh nghiệp.

Thách thức nằm ở chỗ ESG không phải hệ thống dữ liệu có sẵn. Phần lớn doanh nghiệp Việt Nam hiện vẫn vận hành theo mô hình dữ liệu phân tán giữa nhiều phòng ban, trong khi các chỉ tiêu liên quan tới quản trị rủi ro, chuỗi cung ứng hay yếu tố môi trường lại đòi hỏi khả năng theo dõi xuyên suốt và duy trì trong nhiều năm. Đó cũng là lý do không ít doanh nghiệp có thể xây dựng được một báo cáo phát triển bền vững, nhưng lại khó hình thành hệ thống quản trị dữ liệu có tính nhất quán và khả năng kiểm chứng trong dài hạn.

Vì sao hội đồng quản trị sẽ phải tham gia sâu hơn vào ESG?

Một trong những thay đổi lớn nhất khi ESG đi sâu hơn vào doanh nghiệp là vai trò của hội đồng quản trị cũng bắt đầu thay đổi theo.

Nếu trước đây ESG thường được giao cho các bộ phận chuyên môn phụ trách, thì hiện nay các yêu cầu liên quan tới dữ liệu, quản trị rủi ro và kiểm soát nội bộ đang khiến vấn đề này dần dịch chuyển lên cấp quản trị cao nhất. Theo tài liệu hướng dẫn triển khai của ISSB, thông tin phát triển bền vững không chỉ liên quan tới hoạt động báo cáo, mà còn gắn với cơ chế nhận diện rủi ro, giám sát, đánh giá và phản hồi trong hệ thống quản trị doanh nghiệp. ISSB đồng thời cũng nhấn mạnh vai trò giám sát của hội đồng quản trị đối với quá trình triển khai các chuẩn mực công bố thông tin phát triển bền vững.

Với ISSB, ESG không còn được xem là hệ dữ liệu đứng ngoài báo cáo tài chính, mà đang dần trở thành một phần của cơ chế quản trị rủi ro và trách nhiệm giải trình của doanh nghiệp niêm yết. Điều này khiến vai trò của hội đồng quản trị không còn dừng ở việc phê duyệt báo cáo, mà bắt đầu phải tham gia sâu hơn vào hệ thống giám sát dữ liệu, kiểm soát nội bộ và quản trị rủi ro trong doanh nghiệp.

Đằng sau sự thay đổi này là áp lực ngày càng lớn từ thị trường vốn và các chuẩn công bố thông tin quốc tế, nơi ESG bắt đầu được nhìn như một phần của năng lực quản trị công ty thay vì chỉ là hoạt động công bố thông tin. Khi dữ liệu phát triển bền vững bắt đầu ảnh hưởng tới đánh giá rủi ro và trách nhiệm giải trình, ESG cũng không còn là câu chuyện của riêng một bộ phận chuyên môn, mà dần trở thành vấn đề liên quan trực tiếp tới cách doanh nghiệp tổ chức hệ thống kiểm soát nội bộ và phân bổ trách nhiệm giữa hội đồng quản trị với ban điều hành.

Trong bối cảnh ESG ngày càng gắn với quản trị rủi ro và trách nhiệm giải trình, nhiều doanh nghiệp niêm yết có thể sẽ phải thay đổi không chỉ cách vận hành hệ thống dữ liệu, mà cả vai trò của hội đồng quản trị trong cơ chế giám sát doanh nghiệp.

(BBT-VMTXQG)