(VMTXQG) Nhà trường – trường học gắn bó với con người từ thuở tấm bé cho tới lúc trưởng thành, thậm chí, trong cả quãng thời gian dài của một đời người. Riêng trong lĩnh vực môi trường và khoanh gọn lại ở phân loại rác tại nguồn, nhiều chuyên gia môi trường đã chỉ ra rằng, nếu thiếu đi miếng ghép là thành tố nhà trường, hoạt động này không bao giờ trở thành chỉnh thể.
Là nơi xây dựng nền tảng ý thức, giáo dục phẩm cách, điều chỉnh hành vi, hệ thống giáo dục cùng công tác giáo dục đào tạo trong các nhà trường đóng một vai trò cực kỳ quan trọng trong việc hình thành, duy trì hoạt động phân loại rác.
Rất nhiều các tài liệu nghiên cứu xã hội học đều chỉ ra rằng, giáo dục, tuyên truyền và triển khai thường xuyên phân loại rác tại nguồn trong các nhà trường, nhất là với cấp học từ mầm non đến trung học là cách tốt nhất đặt nền móng cho ý thức hệ phân loại rác tại nguồn, xây dựng văn hóa chấp hành pháp luật bảo vệ môi trường, điều chỉnh hành vi để từng bước hoàn thiện hình mẫu con người mới văn minh hiện đại.
Cùng với những giá trị lớn lao thì phân loại rác tại nguồn trong các nhà trường còn mang nhiều ý nghĩa thiết thực. Trước tiên, ở khía cạnh bảo vệ môi trường, khi rác thải được phân loại chính xác, các vật liệu tái chế như giấy, nhựa, kim loại, thủy tinh có thể được tái sử dụng, giảm bớt lượng rác thải ra môi trường, giúp tiết kiệm tài nguyên thiên nhiên, giảm thiểu ô nhiễm đất, nước, không khí, ngăn chặn các chất độc hại từ rác thải ngấm vào môi trường xung quanh.
Bằng cách tách riêng, xử lý đúng cách, sẽ phần nào ngăn cản sự phát triển vi khuẩn, nấm mốc, côn trùng gây hại, làm giảm nguy cơ lây nhiễm bệnh truyền nhiễm, tạo ra một môi trường sống, học tập an toàn, sạch sẽ cho học sinh, giáo viên.
Phân loại rác trong trường học cũng đồng thời giúp hình thành thói quen tốt cho học sinh. Quá trình tham gia phân loại rác, tái chế rác thải giúp học sinh – sinh viên hiểu rõ hơn về vai trò, trách nhiệm của mình đối với cộng đồng, môi trường sống. Đối với lứa tuổi lớn, việc tái chế rác thải còn kích thích khả năng sáng tạo của học sinh, sinh viên; một mặt giúp học sinh, sinh viên nhận thức được các nội dung sâu xa hơn, mang tính khoa học hơn như giảm phát thải, phát triển xanh, phát triển bền vững…
Để phân loại rác thải trong trường học, theo các thầy cô giáo và các chuyên gia xã hội học, môi trường, đối với mỗi cấp học, lứa tuổi, sẽ có những giải pháp riêng. Tuy nhiên, về cơ bản, hoạt động phân loại đều cần các yếu tố: Giáo dục nâng cao nhận thức thông qua tổ chức các buổi tuyên truyền về tầm quan trọng việc phân loại rác cho cán bộ giáo viên, học sinh, nhân viên; Đưa kiến thức về phân loại, môi trường vào môn học hoặc các buổi ngoại khóa, sinh hoạt cuối tuần của lớp; Chuẩn bị dụng cụ, thiết bị, cơ sở hạ tầng; Hướng dẫn, triển khai phân loại rác; Thu thập ý kiến phản hồi từ học sinh, giáo viên qua quá trình phân loại rác thải để rút kinh nghiệm, điều chỉnh các quy trình, phương pháp; Giám sát, tổng kết khen thưởng cho lớp học hoặc cá nhân; Đưa hoạt động phân loại rác vào chương trình bắt buộc và chấm điểm tiêu chí thi đua…
Trao đổi cụ thể hơn về nội dung này, trong một buổi báo cáo điển hình tiên tiến ngành giáo dục của huyện Nghi Xuân (Hà Tĩnh), cô giáo Lê Thị Hằng đã thuyết phục người nghe bằng những kinh nghiệm cá nhân được áp dụng triển khai hiệu quả tại Trường Mầm non Xuân Phổ, Nghi Xuân. Theo cô Hằng, để thực hành rèn kỹ năng tốt cho trẻ về ý thức bảo vệ môi trường và biết cách phân loại rác, vào đầu năm học, cô đã tham mưu với Ban Giám hiệu (BGH) mua bổ sung thùng rác đủ để phân loại rác theo quy định, thùng rác được trang trí bằng những hình ảnh quen thuộc cho trẻ dễ nhận biết và đặt ở lớp và sân trường giúp trẻ thuận lợi phân loại cũng như bỏ rác vào thùng.
Để làm tốt công tác tuyên truyền nâng cao ý thức bảo vệ môi trường cho cán bộ giáo viên, nhân viên đặc biệt là các bậc phụ huynh, bản thân cô Hằng luôn gương mẫu và là người luôn đi đầu thực hiện phân loại rác. Bên cạnh đó, thông qua các hoạt động ngoại khóa, vào giờ đón trả trẻ, sinh hoạt tổ chuyên môn, qua các giờ dọn vệ sinh trường lớp, cô luôn nhắc nhở và động viên mọi người cùng thực hiện.
Một trong những điểm nổi bật là cô Hằng đã vận động giáo viên mạnh dạn đưa nội dung giáo dục bảo vệ môi trường trong đó có phân loại rác vào chương trình. Đồng thời, tuyên truyền phân loại rác đến cha mẹ các em thông qua các buổi họp phụ huynh bởi vì “Quan trọng là người lớn (bố mẹ, thầy cô) phải làm mẫu, nêu gương”. Đặc biệt, khuyến khích bố mẹ, cô giáo khen thưởng khi các con làm tốt hoạt động phân loại rác.
Chia sẻ với đồng nghiệp, cô Hằng cho biết: “Có người nói rằng “Dạy học trò biết phân loại rác để người khác bớt nhọc nhằn là làm điều tử tế. Tôi sẽ giáo dục học trò của tôi vì những điều tử tế này. Tôi hy vọng chúng ta sẽ có một thế hệ tương lai có thái độ, thói quen và cách hành xử văn minh với môi trường”.
Tuy nhiên, ở từng cấp học và độ tuổi, các phương pháp tiến hành phải có sự điều chỉnh để phù hợp hơn. Trong một khảo sát năm 2022, nhóm sinh viên Trường Đại học Sư phạm TP.HCM cho rằng, đa số sinh viên nhận thức được tầm quan trọng trong việc phân loại rác thải trong các nhà trường. Giải pháp mà họ bổ sung bao gồm tăng cường chuyển đổi số để tăng hiệu quả phân loại rác; đồng thời, có cơ chế khuyến khích sinh viên nghiên cứu, sáng tạo, cống hiến những sáng kiến hay, ý tưởng tốt, giải pháp khả thi phục vụ hiệu quả phân loại rác tại nguồn.
Cùng mối quan tâm này, nhiều giáo viên của Trường THPT Cầu Giấy như cô Hồng, cô Như, thầy Hải, cô Vân Anh đều đồng tình với quan điểm cho rằng, xét cả về thời gian, mật độ dân số và góc độ giáo dục, thực hành, nhà trường là một mắt xích rất quan trọng trong việc triển khai thành công hoạt động phân loại rác của toàn xã hội.
Nếu Nhà trường là miếng ghép không thể thiếu trong chỉnh thể chung phân loại rác tại nguồn thì các doanh nghiệp, đơn vị hoạt động trong lĩnh vực môi trường chính là chất xúc tác để biến những ý tưởng, kế hoạch, phong trào, mô hình thành hiện thực và duy trì hiệu quả.
(PV-VMTXQG)
